دموکراسی برای ده دقیقه

در میانه‌ی هیجان ناشی از برگزاری انتخابات پارلمانی در مصر، بی‌بی‌سی فارسی،‌ ساعتی پیش مطلبی منتشر کرد با این عنوان: «آیا دموکراسی به مصر بازمی‌گردد؟»

پرسشی که بی‌درنگ به ذهن من خطور کرد این بود که آیا دموکراسی اساساً هرگز آنجا بوده که بخواهد بازگردد یا بازنگردد؟

دوستی که نگاه منطقی و دور از هیجانش به مسائل روز را همواره ستوده‌ام، در پاسخم نوشت که انتخاب مرسی واقعاً دموکراتیک بود و البته جمله‌اش را طنازانه این‌گونه آغاز کرد: «برای ده دقیقه تقریباً».

گفت‌وگوی کوتاه من و ایشان را می‌توانید از همین لینکی که روی تصویر توییت من است، بخوانید.

دموکراسی، هرج و مرج، آزادی

من اما با این دوست فرهیخته هم‌داستان نیستم. دلیلش را هم عرض می‌کنم.

دموکراسی نسیمی نیست که گاهی بوزد و گاهی نوزد. سیم برقی نیست که به دستان پرتوان یک نیکوکار دلسوز تا دم در کشیده شود و خانه‌های مردم را روشن کند. دموکراسی همچون بهداشت عمومی‌ست که جز با همت و درک همگانی میسر نمی‌شود. موقت بودن آن، عین نبودن آن است. اگر آمد و ماند، درست است.

ساز و کار دموکراسی باید بتواند کسی را که منتخب مردم است بر سریر قدرت بنشاند؛ اما مهم‌تر از آن، باید بتواند کسی را که مد نظر مردم نیست از آن بالا به پایین بکشاند.

آن میهمان که هنگام اغتشاش و در بی‌نظمی و خلأ قدرت مدتی شاهد خودنمایی‌اش هستیم، فقط شبیه دموکراسی است: آزادی‌ای است از جنس هرج و مرج.

هر کس هر کاری دلش می‌خواهد می‌کند و هر تجمعی که دوست داشت برپا می‌دارد. در روزنامه‌اش آنچه خواست می‌نویسد و زهر سانسور را نمی‌چشد. در انتخابات، بدون آن که کسی رد صلاحیتش کند کاندید می‌شود و بدون پروای نظارت استصوابی رأی می‌دهد و نتایج آرا را دنبال می‌کند. ولی این اتفاق‌های خجسته و مبارک تنها به این دلیل می‌افتند که کسی آن بالا نیست تا جلویشان را بگیرد، یا هست و زورش نمی‌رسد.

طرفه آن که دوران بی‌نظمی و خلأ قدرت دیری نمی‌پاید و تخت قدرت همیشه سرانجام صاحبی می‌یابد و ارباب تازه، بساط آنچه که به‌اشتباه دموکراسی‌اش می‌نامیدند را برمی‌چیند؛ تا روزگاری دیگر و سرنگونی‌ای دیگر و بی‌نظمی‌ای دیگر.

آیا دموکراسی به چنین جامعه‌ای بازمی‌گردد؟ دموکراسی هرگز از آنجا رد هم نشده که بخواهد بازگردد یا بازنگردد.

 

1 دیدگاه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.