مسافر قاچاق، میهمان ناخوانده‌ی کشتی‌ها

مسافر قاچاق از آن دست معضلاتی است که ممکن است خیلی‌ها باور نکنند که هنوز هم در زمره‌ی مشکلات بزرگ دریانوردی تجاری باشد.

هر روز اخباری را می‌شنویم از غرق شدن مهاجرین غیرقانونی‌ای که بدون رعایت ظرفیت ایمن و مجاز شناورها، سوار بر قایق‌های کوچک، عازم سرزمینی تازه برای زندگی هستند. سوداگران در ازای دریافت پول، آن‌ها را چنین جابه‌جا می‌کنند و تازه اگر به اخلاقیات پابند باشند، به مقصد موعود می‌رسانند، و در غیر این صورت، چنان که شایع است، در همان میانه‌ی مسیر از شرشان خلاص می‌شوند.

امّا مسافر قاچاق در کشتی‌رانی تجاری، در شرایطی که بنادر معمولاً با حفاظت‌های سنگین پاسداری می‌شوند، لااقل برای من دور از ذهن است. طبیعتاً مسافران قاچاق از کشورهایی درگیر جنگ و فقر فرار می‌کنند و جالب است که دقیقاً همین بلاد هستند که بیش‌ترین محافظت فیزیکی را از بنادرشان دارند.

ده کشور محل سوار شدن مسافران قاچاق
ده کشور نخست محل سوار شدن مسافران قاچاق

باری؛ مسافر قاچاق، آن‌چنان برای دریانوردی تجاری مشکل‌آفرین است که مالکان کشتی، از بیم گرفتار شدن در دام آن، پوشش بیمه‌ای نیز خریداری می‌کنند.

امّا مگر مسافر قاچاق چه بر سر کشتی می‌آورد؟ جز این است که جایی سوار شده و جایی دیگر پیاده می‌شود؟

موضوع به این راحتی‌ها نیست.

مسافر قاچاق، دردسرهای فراوانی را همراه خود به کشتی می‌آورد. تأمین غذا و پوشاک مناسب در طول سفر بر عهده‌ی کشتی است و هر گونه بدرفتاری با او ممکن است عواقب حقوق بشری برای کارکنان و صاحبان کشتی به همراه داشته باشد. از سوی دیگر، مسافر قاچاق یک انسان ازهمه‌جا رانده است که بعید نیست از ترس جان و هراس بازگردانده شدن، دست به مقاومت زند و احتمالاً نوعی از سلاح سرد را نیز به همراه خود دارد، اگر مجهز به انواع گرم آن نباشد. ناگفته پیداست که میهمان ناخوانده را باید طوری خلع سلاح کرد و مورد نوازش قرار داد که مویی از سرش کم نشود.

تحویل دادن او نیز خود ماجرایی است. رویه‌های موجود، از کشتی‌ها می‌خواهند اگر بازگشت مسیر برایشان ممکن نیست، مسافر قاچاق خود را تا نخستین بندر میانه‌ی راه در کشتی نگاه دارند و سپس به پلیس تحویل دهند. عواطف انسانی کارکنان کشتی گاهی مانع از آن می‌شود که انسان رنج‌کشیده‌ای را به آغوش رنج‌هایش بازگردانند. از سوی دیگر، چه‌بسا کشورهای دیگر هم از پذیرش آن‌ها سر باز زنند. این امر چنان معمول است که مذاکرات برای تحویل دادن مسافران قاچاق، از همان ابتدای کشف ایشان، در چند کشور میانه‌ی راه انجام می‌شود و به همان بندر نخست بسنده نمی‌گردد. مواردی بوده که حتّی کشور متبوع مسافر قاچاق نیز حاضر به پذیرش او نشده است.

از سوی دیگر، چه‌بسا تاجران پس از بارگیری محموله‌های خود، اقدام به سم‌پاشی آن‌ها کنند (چنان‌که در مورد بارهایی مثل گندم و برنج معمول است) یا درهای انبارها را مسدود کرده و پلمپ نمایند. یا اصلاً ممکن است کشتی باری را حمل کند که استنشاق آن برای سلامتی انسان مضر باشد. این کار ساده، می‌تواند حیات مسافرین قاچاقی را که در پستوهای تاریک کشتی مأوی گزیده‌اند، به خطر اندازد و جانشان را بستاند.

مسافران قاچاق پنهان‌شده در انبار یک کشتی کوچک
مسافران قاچاق پنهان‌شده در انبار یک کشتی کوچک

از همه بدتر آن که روس‌ها و یونانی‌ها مشهورند که مسافرین قاچاق کشتی‌های خود را از ترس مشکلاتی که گریبان‌گیرشان خواهد شد، به دریا می‌ریزند و سربه‌نیست می‌کنند!

این‌جاست که بیمه‌گران مسؤولیت کشتی (انجمن‌های حمایت و غرامت = P&I) تأکید دارند که کارشان بیش از آن که جبران هزینه‌های تحمیل‌شده بابت مسافرین قاچاق باشد، کمک به کشتی در پیاده کردن آن‌هاست. این کار به‌ظاهر ساده، چنان پیچیده است که اغلب بدون اقدامات حقوقی و درگیر شدن سفارتخانه‌ی کشور صاحب پرچم کشتی، میسر نیست.

بیمه کشتی

قانون چه می‌گوید؟

کنوانسیون بین‌المللی ۱۹۵۷ بروکسل درباره‌ی مسافران قاچاق، اقدامی حقوقی بود برای ضابطه‌مندسازی جهانی اصول برخورد با این معضل. امّا رعایت این کنوانسیون به دلیل عدم همراهی کشورها هیچ‌گاه اجباری نشد و بعید است که هرگز چنین شود. کشورهای دانمارک، فنلاند، ایتالیا، نروژ، پرو و سوئد تاکنون تنها دولت‌هایی بوده‌اند که این کنوانسیون را در نظام حقوقی خود به تصویب رسانده و به قانون مبدل ساخته‌اند (منبع).

با این حال، کنوانسیون بین‌المللی تسهیل ترافیک دریایی (FAL) که از طرف ۱۱۵ کشور جهان از جمله ایران به تصویب رسیده (منبع) و از سال ۱۹۶۷ (۱۳۴۵ش) اجباری است (منبع)، در فصل چهارم خود مستقیماً به موضوع مسافرین قاچاق می‌پردازد (متن کنوانسیون).

مسافر قاچاق
این مسافر قاچاق تیغه‌ی سکان کشتی را برای پنهان شدن برگزیده است

در پایان، بد نیست مضمون چند پاراگراف مهم از این کنوانسیون را مرور کنیم:

  • دولت‌های امضاکننده باید تأسیسات بندری خود را چنان بسازند و اداره کنند که کسی نتواند به قصد مسافرت قاچاق، خود را به باراندازها و کشتی‌ها برساند. (۴٫۳٫۱٫۱)
  • صاحبان کشتی‌ها باید حتّی‌الامکان راه‌های ورود مسافرین قاچاق به کشتی‌هایشان را مسدود کنند و تدابیری بیاندیشند که در صورت ورود، آنان را پیش از حرکت بیابند. (۴٫۳٫۲٫۱)
  • صاحبان کشتی‌ها نباید پیش از جست‌وجوی کامل کشتی برای مسافرین قاچاق، اقدام به سم‌پاشی بار و مسدودسازی انبارها نمایند. (۴٫۳٫۲٫۴)
  • مسافر قاچاق، جز در موارد اضطرار یا امور مربوط به اقامت خود در کشتی، نباید ملزم به کار روی کشتی شود. (۴٫۵٫۱)
  • اگر مسافر قاچاق هدف از سفر خود را پناهندگی در کشوری دیگر عنوان کرد، فرمانده کشتی حق افشای این راز را ندارد. (۴٫۶٫۳)
 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.